Energietransitie

Aardgas speelt een belangrijke rol in de transitie naar een volledige duurzame energievoorziening in 2050.  

De Ladder van 7

Op dit moment bedraagt het aandeel duurzaam opgewekte energie zo’n 6,6 % van de totale Nederlandse energievoorziening. In 2023 zou dat 16% moeten zijn, zo is afgesproken in het Energieakkoord. Dit betekent dat we dan nog steeds 84% van onze energie uit bestaande bronnen moeten halen. Dan heeft aardgas, als schoonste fossiele brandstof, de voorkeur boven olie en kolen.

Wat is de beste manier om CO2 te verminderen?

Energietransitie

Energie efficiëntie

Een dienst of een product is energie-efficiënt als er voor de productie en het gebruik ervan niet meer energie wordt gebruikt dan nodig is. Hoe minder energie je nodig hebt om hetzelfde doel te bereiken hoe efficiënter het is. Bijvoorbeeld een ledlamp: die gebruikt minder energie dan een gloeilamp voor dezelfde hoeveelheid licht. Onder energiebesparing valt natuurlijk ook gedrag, zoals het uitdoen van lampen in ruimtes waar niemand aanwezig is.

Doordat er minder energie gebruikt wordt voor dezelfde hoeveelheid producten en diensten, groeit het energiegebruik van een land minder snel of zelfs helemaal niet. Dit brengt een beperking van de uitstoot van broeikasgassen met zich mee, een verbeterde luchtkwaliteit en, daarmee samenhangend, een betere gezondheid. Bovendien is het makkelijker om over te schakelen naar duurzame energie. Bijkomend voordeel is dat je als land minder afhankelijk wordt van energie-import.

Hernieuwbare energie

Energiebronnen die onuitputtelijk zijn en telkens opnieuw kunnen worden gebruikt voor het opwekken van energie. Voorbeelden zijn waterkracht, zonne-energie (via zonnepanelen), windenergie (via windturbines) en energie uit biomassa (bijvoorbeeld vergisting van groente-, fruit- en tuinafval, vergisting van mest of slib of verbranding van houtafval).

Groen gas

Groen gas is een verzamelterm voor – opgewerkt biogas (vergisting van biomassa), Synthetic Natural Gas (vergassing van houtachtige biomassa), tortgas (van vuilstortplaatsen) en waterstof met specifieke kwaliteiten zodat het geschikt is als vervanger van aardgas.

Nederlands aardgas

Aardgas is een fossiele brandstof die voor meer dan tachtig procent bestaat uit methaan. Bij het ontstaan van aardgas, het zogenoemde inkolingsproces, zijn gassen veelal ingevangen in bovenliggende gesteenten waar ze zich in de poriën ophopen. Dit poreuze gesteente is afgesloten door een ondoordringbare gesteentelaag. Om het gas te kunnen laten ontsnappen moet die laag doorboord worden. In de Wobbe-index liggen de verbrandingseigenschappen van gas vast. Op dit moment gebruikt Nederland vooral laagcalorisch gas (G-gas) met een Wobbe-index van 43.46 – 44.41 MJ/m3(n). Hoogcalorisch gas (H-gas) heeft een Wobbe-index van 47 – 55,7 MJ/m3(n). Aardgas vindt zijn toepassing vooral in huishoudens en elektriciteitscentrales. Bijna alle gasapparatuur in Nederland is ingesteld op het huidige H- of G- gas.

Nederlands gas heeft de voorkeur boven het importeren van buitenlands gas. Want Nederlands aardgas is schoner, goedkoper, het maakt onze energievoorziening onafhankelijker van het buitenland én levert geld op. Met deze aardgasbaten kunnen we investeren in duurzame innovaties.

Geïmporteerd aardgas

De Nederlandse productie van aardgas neemt af, maar de vraag naar gas blijft voorlopig nog licht toenemen. Daarom importeert Nederland meer gas. Geïmporteerd hoogcalorisch gas heeft vaak een hogere Wobbe-index dan het huidige H-gas uit Nederland. Het nieuwe H-gas kan uit steeds meer verschillende landen komen. Sinds 2011 komt geïmporteerd gas vooral uit Noorwegen, Rusland en via Liquified Natural Gas (LNG) uit Noord-Afrika en het Midden-Oosten.

Olie

Aardolie, ruwe olie of petroleum is, naast onder andere aardgas, één van de fossiele brandstoffen. Aardolie is een brandbare vloeistof, bestaande uit een mengsel van koolwaterstoffen dat over miljoenen jaren is ontstaan uit organische resten die zich op de zeebodem van destijds hebben afgezet, met name afgestorven plankton. De samenstelling van ruwe olie (crude oil) verschilt per soort, maar kan meer dan honderd verschillende soorten koolwaterstoffen bevatten.

Kolen

Een van de oudste (fossiele) energiebronnen is steenkool. Door steenkool te verbanden krijg je energie, die je kunt omzetten in elektriciteit. Echter de CO2-uitstoot die dit veroorzaakt, is twee keer zo veel als de CO2 footprint van binnenlands aardgas.

Energiemix

Het kabinet zet in op een CO2-arme energievoorziening, die veilig, betrouwbaar en betaalbaar is. In dit kader introduceert NOGEPA de “Ladder van 7”.

Voordelen van gas naar energiemix

Waarom hebben wij aardgas nodig in onze energiemix?

Momenteel bestaat ons primair energieverbruik voor 40% uit aardgas, 39% uit olie en 14% uit kolen. Maar 6% van onze energie komt op dit moment uit hernieuwbare bronnen. Dit aandeel zal op weg naar 2050 sterk moeten groeien. Om in de tussentijd aan de Nederlandse energiebehoefte te kunnen voorzien, heeft, Nederlands aardgas de voorkeur boven geïmporteerd aardgas, olie en kolen (zie Ladder van 7).

Gas op maat

Aardgas, als hoogwaardige energiebron, zal straks gericht worden ingezet, dus alleen daar waar het nuttig én nodig is. Bijvoorbeeld door aardgas te gebruiken voor hoogwaardige toepassingen en minder voor het verwarmen van huizen en gebouwen. Want dat bedraagt op dit moment  50% van ons totale aardgasgebruik. Terwijl voor het verwarmen van huizen een temperatuur van zo’n 20 graden Celsius al voldoende is en dat kan ook met lokale opwekking door bijvoorbeeld  groen gas of aardwarmte. Aardgas kan zorgen voor temperaturen van wel 1500 graden, en is dus bij uitstek geschikt voor de industrie, die veel warmte vraagt. Zoals bijvoorbeeld bij de productie van staal en aluminium of glas en in de zout- en chemische industrie.

Schoon aardgas?

Nederlands aardgas is de fossiele brandstof met de minste CO2-uitstoot. Importgas heeft een klimaatimpact die aanmerkelijk hoger is dan binnenlands gas. Afhankelijk van de herkomst, kan het gas dat je van ver haalt tot 34% hogere broeikasgasemissies leiden. Het gebruik van kolen veroorzaakt 2 keer zoveel CO2 als het inzetten van aardgas voor dezelfde hoeveelheid opgewekte energie. Overigens is een groot deel van de CO2-reductie in Europa in de laatste 15 jaar te danken aan het gebruik van aardgas, als vervanger van meer vervuilende energiebronnen, zoals kolen en bruinkool.

Transport

Een snelle CO2 winst is te behalen door in de scheepvaart, wegtransport en luchtvaart vaker aardgas (LNG) in plaats van olie of diesel als  brandstof te gebruiken.

Back-up

Aardgas is een belangrijke brandstof voor onze energiecentrales. Het kan worden opgeslagen in ondergrondse bergingen (Norg, Alkmaar, Zuidwending, Epe) en ingezet wanneer nodig. Daarmee is het een betrouwbare back-up voor de dagen dat we  minder energie met wind en zon kunnen opwekken dan we op dat moment consumeren. Dit is één van de manieren waarop aardgas de transitie naar een volledig duurzame en CO2-arme energievoorziening in 2050 ondersteunt.

Aardgas als versneller

Hoe kunnen wij aardgas gebruiken om de energietransitie te versnellen?

Samenwerking tussen de aardgassector en de hernieuwbare energiesector is van groot belang voor een soepel verlopende transitieperiode. De gassector heeft veel kennis van de ondergrond en waardevolle infrastructuur die kan worden ingezet voor de energietransitie. Zo kan de gassector bijvoorbeeld de offshore windproductie op de Noordzee ondersteunen.

Noordzee als energiecentrale

De Noordzee wordt zoals het zich laat aanzien één grote energiecentrale: platforms voor de gasproductie, windparken, installaties voor getijdenenergie, algenkweek, etc. Door deze allemaal te integreren ontstaat een nieuw energiesysteem. De bestaande infrastructuur, zoals platforms en leidingen, kunnen bijvoorbeeld worden gebruikt voor de transport en opslag van de duurzaam opgewekte energie.

In dat nieuwe systeem zijn een aantal van de platforms geëlektrificeerd. Deze platforms fungeren als een soort hub om via de bestaande leidingen, de windenergie in gasvorm naar de wal te brengen. Dat is aanzienlijk goedkoper dan het aanleggen van een compleet nieuwe infrastructuur.

Door te denken vanuit een shared services and products aanpak wordt de Noordzee als energiegebied verduurzaamd, is de leveringszekerheid gegarandeerd en daalt de kostprijs van hernieuwbare energie. Een voorwaarde is wel dat er slim wordt gepland en dat infrastructuur behouden blijft tot het moment waarop ze nodig is voor het nieuwe duurzame energiesysteem.

Power-to-Gas

Power-to-Gas is een techniek, waarbij stroom wordt omgezet in (waterstof of methaan)gas. Gas is makkelijker op te slaan dan elektriciteit en goedkoper te transporteren.

Bij het grootschalige gebruik van wind- en zonne-energie kan er een gat ontstaan tussen vraag en aanbod. Zo kan een piek in het gebruik heel erg afwijken van een piek in de opwekking van elektriciteit. Soms waait het immers niet zo hard of schijnt de zon niet zo fel en is er wel veel vraag naar elektriciteit en andersom. Als er meer productie is dan vraag, kan de overtollige elektriciteit worden omgezet in waterstof.

Groen Gas

Conform de Ladder van 7, die aangeeft wat de belangrijkste keuzes zijn bij CO2-reductie, zet de gassector sterk in op de ontwikkeling van groen gas. Dit gas (bijvoorbeeld ontstaan door vergisting van afval) kan worden ingevoegd in het bestaande aardgasnet.

CO2 opslag

Om in 2030 de CO2-uitstoot met 49% te beperken, is afvang en opslag van CO2, bijvoorbeeld in lege gasvelden op zee, noodzakelijk. Hier kan gebruik worden gemaakt van de expertise van de gassector bij onderzoek naar geschikte velden voor offshore CO2 opslag. Daarnaast kan de sector ook een bijdrage leveren als het gaat om het gebruik van de bestaande infrastructuur op zee, zoals platforms en leidingen om CO2 te transporteren en te injecteren.

Aardwarmte

De kennis en kunde van de olie en gasindustrie kan ook worden ingezet voor de ontwikkeling van aardwarmte als energiebron. Want als ergens kennis en ervaring van de Nederlandse bodem aanwezig is dan is het wel in de aardgassector. Denk aan het veilig boren naar aardwarmte, zonder dat onbedoeld grondwaterlagen of eventuele gaslagen worden geraakt. Ook hier kan de aardgassector samen met de geothermie sector een belangrijke bijdrage leveren aan de energietransitie.