Aardgas:

bron van welvaart

Grootste gasvoorraad

Het is 22 juli 1959. Op het land van boer Boon uit Kolham in Noord-Groningen wordt op 2.600 meter diepte bij een proefboring aardgas gevonden. Later blijkt deze vondst deel uit te maken van het grootste gasveld van Europa: het Groningen-veld. De ontdekking van aardgas in onze bodem zorgt voor een omwenteling in de Nederlandse energiehuishouding. Het geloof in kernenergie als dé energiebron voor de toekomst kantelt in de publieke opinie van de jaren ‘60.

Energiecrisis

De energiecrisis van 1973 zorgt bovendien voor het besef dat Nederland wel érg afhankelijk was van buitenlandse olie. Het belang van energie uit eigen bodem wordt groter. Maar tegelijkertijd komt het eind van de kolenproductie uit de Limburgse mijnen in zicht. Het besef groeit dat kolen vervuilend zijn. Aardgas is de nieuwe schone brandstof voor onze industrie én voor onze elektriciteitsproductie: het grootste deel van onze elektriciteit wordt tegenwoordig opgewekt in gasgestookte centrales. Die, als ze ook de restwarmte gebruiken, een efficiency rate van wel 70% realiseren.

"Het Groningen-veld behoort tot de grootste aardgasvoorraden van de wereld."

Facts & Figures

"98% van de Nederlandse huishoudens is aangesloten op aardgas."

Facts & Figures

Aardgas:

zeker van energie

Gasrotonde

Nederland is de grootste aardgasproducent van de Europese Unie. Maar we spelen ook een hoofdrol bij de in- en verkoop van aardgas: Nederland als gasrotonde. Een strategische positie, dankzij onze hele infrastructuur voor de productie, transport, opslag en doorvoer van aardgas. In 2015 produceren we 51 miljard m3 en importeren 36 miljard m3. O.a. uit Noorwegen en Rusland. De Russische import is de laatste 5 jaar verdubbeld. 38 miljard m3 is voor eigen gebruik en 41 miljard m3 is voor de export. Bijvoorbeeld naar Duitsland, Frankrijk en Italië. De rol van Nederland als Europese gasrotonde is niet alleen goed voor onze economie; het gaat ook om energiezekerheid.

(miljard m3)

in

totaal 87 miljard m3

  • Productie Nederland
  • Import
  • opslag

(miljard m3)

uit

totaal 87 miljard m3

  • Gebruik Nederland
  • Export
  • opslag

Gasopslag

Ondergrondse gasopslag is onderdeel van deze gasrotonde. Door zomers gas op te slaan in lege gasvelden, hebben we in koude winters een extra buffer, die we snel in kunnen zetten als er pieken ontstaan in de vraag naar aardgas. Want ‘s winters is de vraag naar gas wel driemaal zo groot als zomers. Zo’n buffer in lege gasvelden hebben we in Grijpskerk, Norg en in Bergermeer. De opslag in Bergermeer bij Alkmaar is de grootste van Europa. Grote compressoren pompen het gas onder een druk van 300 bar in het gasveld, zodat het net als in een gewoon veld, ‘s winters weer opgepompt kan worden.

Behalve in lege gasvelden slaan we ook gas op in lege zoutcavernes, zoals in het Groningse Zuidwending. Vloeibaar gas (LNG) komt met schepen uit Noord- Afrika en het Midden-Oosten en wordt opgeslagen in tanks op de Maasvlakte.

Aardgas: zeker van energie

Aardgas:

kosten en baten

Aardgasbaten

Onze welvaart hebben we voor een groot deel te danken aan de aardgaswinning. De aardgasbaten zijn de laatste jaren zo’n 12-14 miljard Euro per jaar. Dat is elk jaar zo’n 900 Euro per Nederlander. Die baten zijn zo hoog, omdat de olie- en gasindustrie minstens 50% van de winst afstaat aan de overheid. Dezelfde overheid participeert via EBN (Energie Beheer Nederland) met een belang van 40% in het vinden en winnen van aardolie en aardgas. Door de verminderde aardgaswinning uit het grote Groningen-veld zullen de aardgasbaten naar verwachting de komende jaren dalen tot zo’n 4 miljard per jaar.

Werkgelegenheid

De olie- en gasindustrie is belangrijk voor onze werkgelegenheid: de sector zorgt alleen al in Nederland voor zo’n 16.500 banen. Daarbij gaat het om mensen op de productielocaties, onderzoekers en technisch ontwerpers, maar ook om banen bij de toeleveringsbedrijven en bijvoorbeeld in de bouw van installaties en offshore platforms.

Onderzoek

Bovendien is de sector een inspirerende aanjager voor onze (technische) universiteiten en onderzoeksinstituten. Het gaat om een hightech wereld, die permanent zoekt naar innovaties om de winning van olie en gas efficiënter én duurzamer te maken.

Kennis export

Maar ook onze kennis is een economische factor van betekenis. Nederland heeft internationaal gerenommeerde kennisinstituten, zoals Clingendael (CIEP), TNO, Energy Academy, Delta Institute en TU Delft. Onze knowhow van veilig en duurzaam produceren, opslaan, handel en transporteren van aardgas is een belangrijk Nederlands exportproduct.

"Sinds de jaren ’60 hebben de aardgasbaten Nederland meer dan 265 miljard Euro opgeleverd"

Facts & Figures

Gasproducenten

Ons aardgas wordt op land én offshore gewonnen door zo’n 15 producenten. Uit zo’n 250 verschillende gasvelden.Om onze grote voorraad bij Slochteren te sparen heeft de overheid bepaald dat het gas met voorrang uit de zgn. “kleine velden” wordt gehaald.

Gasunie: transport

Het aardgas dat offshore wordt gewonnen gaat na behandeling naar een grote gasontvangstinstallatie in Den Helder.

Zo’n installatie staat ook in het Groningse Uithuizen. Hier wordt het gas geschikt gemaakt voor transport naar de gebruiker. Daar zorgt de Nederlandse Gasunie voor.

Ook aardgas uit Noorwegen, Denemarken en Duitsland komt via grote transportleidingen naar het Nederlandse vasteland.

Regio netwerken

Via een regionaal leidingennetwerk wordt het aardgas afgeleverd  aan de eindgebruikers: huishoudens of de industrie.

GasTerra: in- en verkoop

GasTerra is de handelsorganisatie, die zich bezighoudt met de in- en verkoop van ons aardgas. Zij bepaalt ook hoeveel aardgas er dagelijks geleverd moet worden. Gebaseerd op de te verwachten vraag. Die uiteraard per seizoen verschilt, want ‘s winters is de vraag driemaal zo groot als ’s zomers. Met deze zo geheten gasrotonde speelt Nederland een hoofdrol in de aardgasdistributie in Europa.

"Op de bodem van de Noordzee ligt 3.000 km pijpleiding voor het transport van aardgas naar de wal."

Facts & Figures

"Ons hoofdtransportnet van aardgas is 15.000 km lang."

Facts & Figures

"Het regionale netwerk is ongeveer 125.000 km lang."

Facts & Figures

Aardgas:

opsporing en winning

Opsporing

Ons aardgas is in honderden miljoenen jaren ontstaan uit de resten van planten en dieren. Het zit in millimeter kleine poriën van harde zandsteenlagen op 1,5 tot 5 km diepte. Geologen speuren naar deze gasvoorraden door de structuur van onze bodem te analyseren. Aan de manier waarop geluidsgolven zich in bepaalde grondlagen gedragen, kan een geoloog als op een 3D röntgenfoto, aflezen of er aardgas in die laag zou kúnnen zitten.

Boren naar aardgas

Als blijkt dat het veld geschikt is om in productie te nemen, wordt de boorinstallatie weer ontmanteld en de locatie ingericht voor productie. Daarna wordt de gastoevoer uit de put veilig geregeld met een speciale afsluiter.

Vergunningen

Om te kunnen boren en eventueel later het aardgas te winnen zijn allerlei wettelijke vergunningen nodig. Daarvoor worden alle mogelijke implicaties in kaart gebracht. Om het effect voor de omwonenden, het landschap én het milieu zo klein mogelijk te houden. Het Staatstoezicht op de Mijnen (SodM) speelt hierbij een belangrijke rol.

Impact

Met de betreffende gemeente worden afspraken gemaakt over de lokale impact. Want een boring duurt al gauw 45-75 dagen. Daarom komt er ook een vervoerplan om de overlast van het werktransport voor de omwonenden te beperken. De gasmaatschappijen, die de boring uitvoeren, werken volgens een zorgvuldige omgevings- en gedragscode.

Boren

Na de vergunningenprocedure kan de boring van start. De tijdelijke boorinstallatie -een rig- wordt opgebouwd op een vloeistofdichte vloer. Al het proceswater wordt afgevoerd en gezuiverd. Met een speciale boorkop wordt een gat in de grond geboord. Op elke boorbuis wordt een volgende geschroefd. Beton versterkt het boorgat en voorkomt lekkages in de ondergrond. Als de gashoudende steenlaag is bereikt worden de buizen in die laag geperforeerd. Dan stroomt het gas, door de hoge druk op deze diepte, vanzelf naar boven.

Zit er gas?

Als blijkt dat het veld geschikt is om in productie te nemen, wordt de boorinstallatie weer ontmanteld en de locatie ingericht voor productie. Daarna wordt de gastoevoer uit de put veilig geregeld met een speciale afsluiter.

Aardgas: boren

"Voor een boorgat van 5 km diepte zijn 547 boorpijpen nodig."

Facts & Figures

"Een boring duurt al gauw 45 tot 75 dagen."

Facts & Figures

natuur sparen

Boren kan ook onder een hoek. Met een bestuurbare horizontale boring. Bijvoorbeeld om een bijzonder natuurgebied te ontzien. Zo wordt onder de Waddenzee aardgas gewonnen vanaf het land, vanaf Lauwersoog.

Offshore

Bij een boring op zee staat de boorinstallatie op een drijvend platform dat door sleepboten naar de locatie wordt gebracht. Daar worden de poten veilig op de zeebodem gezet. Als de boring is geslaagd, vertrekt het boorplatform weer en maakt plaats voor een productieplatform.

Aardgas: leven op een platform

"Eén boring kost in totaal zo’n 15 tot 35 miljoen Euro, afhankelijk van het type booreiland. "

Facts & Figures

"Per dag kost een boring zo’n 300.000 tot 500.000 Euro."

Facts & Figures

Aardgas:

aardbevingen?

Aardbevingen?

Toen de vergunningen voor de gaswinning van het grote Groningenveld bij Slochteren werden afgegeven, werd de kans op aardbevingen erg klein geacht. De praktijk wees anders uit. Op 16 augustus 2012 registreerde het KNMI een beving in Loppersum met een kracht van 3,6 op de schaal van Richter. Langer en sterker dan verwacht. Daarna zijn er nog meer bevingen geweest.

50% minder winnen

Het kabinet besloot een onderzoek in te stellen, naar de gevolgen van de bevingen en de schade-afhandeling , maar ook naar de gevolgen van minder gaswinning uit dit veld. Ging het in 2013 nog om 54 miljard kubieke meter aardgas, in 2015/2016 is de opbrengst gehalveerd tot 27 miljard kuub. Daarnaast is het voor bewoners makkelijker gemaakt de schade te verhalen. Onderzoek wijst er voorlopig op dat de bevingen te maken hebben met de specifieke kenmerken van het gasveld in Groningen.

Draagvlak herstellen

Duidelijk is wel dat de reputatie van de gassector en NAM in het bijzonder een deuk heeft opgelopen. De branche steekt daarom veel energie in het herstellen van het vertrouwen en het fungeren als een “goede buur” in de regio’s waar gas gewonnen wordt. Want het gaat niet alleen om energie die veilig, betrouwbaar en betaalbaar is, maar ook : geaccepteerd. Want draagvlak voor gaswinning in eigen land is een voorwaarde bij de transitie naar een volledig duurzame energievoorziening.

Bodemdaling

Aardgaswinning kan bodemdaling veroorzaken. Als na een boring het gas uit de kleine poriën in de zandsteenlaag naar de oppervlakte is gestroomd, kunnen de lege poriën “inzakken”, waardoor de bodem kan dalen. Meestal gaat het om enkele millimeters per jaar, zonder schade voor huizen en gebouwen. Op termijn kan bodemdaling wel gevolgen hebben voor de waterhuishouding in een gebied, zodat bijvoorbeeld waterkeringen of gemalen aangepast moeten worden. Uiteraard worden deze kosten vergoed.

Aardgas:

Fracken

Fracken

Fracken wordt gebruikt om het gas uit dichte steenlagen te halen, waar de gasporiën niet met elkaar in verbinding staan. Het aardgas is dan “opgesloten”. Om het gas te kunnen winnen wordt onder hoge druk water in de gas laag gebracht, zodat er kleine scheurtjes tussen de poriën ontstaan, waardoor het gas naar de oppervlakte kan stromen.

Frackvloeistof

Deze frackvloeistof bestaat voor 95% uit water, 4% zand, om de scheurtjes open te houden, en 1% uit chemicaliën om het dichtslibben door bacteriën tegen te gaan en te voorkomen dat kleilagen gaan opzwellen en de poriën verstoppen. Ons grondwater (100-300 meter diep) kan niet in aanraking komen met het frackwater, omdat de buis naar de gas laag (op 1500-3000 meter diep) driedubbel versterkt is uitgevoerd met staal en beton. Bovendien voorkomt een harde kleilaag boven de gas laag dat het frackwater omhoog kan stromen. Fracken gebeurt overal in de wereld al zo’n 50 jaar, en wordt in Nederland vooral gebruikt om de kleinere, moeilijk te winnen gasvelden te bereiken. Met dit zgn. “kleine velden beleid” geeft de overheid prioriteit aan het winnen uit kleine velden, om de grote voorraad in Groningen te sparen.

Fracken

Stikstof injectie

Als een gasveld “leeg” is , zit er nog zo’n 15% gas in dat niet meer vanzelf naar boven stroomt. Daarom wordt er soms stikstof in gebracht dat het gas als het ware naar boven “duwt”. Stikstof zit overal in de lucht en is onschadelijk voor mens en natuur. Met deze techniek lukt het bijvoorbeeld om uit het ‘’lege’’ Drentse gasveld bij De Wijk alle Drentse huishoudens 6 jaar langer van aardgas te voorzien.

Hoeveel gas hebben we nog?

Naar schatting kunnen we in Nederland nog 50 jaar aardgas winnen. Ruim voldoende voor de transitie periode naar 2050, wanneer we een volledig duurzame en CO2 arme energie- voorziening hebben. Naast het grote Groningenveld zijn er 420 kleinere velden ontdekt. Daarvan zijn 230 in productie genomen. 4 worden gebruikt voor de opslag van aardgas. 125 velden zijn nog niet ontwikkeld. Daarvan worden 53 waarschijnlijk binnen 5 jaar in productie genomen. Van 72 velden is dat nog onzeker. EBN en TNO pleiten sterk voor het actief exploreren van nieuwe velden om de Nederlandse gasvoorziening nog lang onafhankelijk te houden en om de infrastructuur offshore intact te houden. Voor het winnen van eventuele schaliegas voorraden in Nederland bestaan geen initiatieven.

contact opnemen?

Stuur ons een mail

Naam (verplicht)

Email (verplicht)

Onderwerp

Bericht

nieuws

Laatste berichten

NOGEPA-CIEP GASDAG 2017

English follows Dutch NOGEPA-CIEP GASDAG 2017: Gassector als bouwsteen voor een duurzame energievoorziening Op 7 september 2017 vindt in de Fokker Terminal, Den Haag, de traditionele GASDAG plaats, opnieuw gezamenlijk georganiseerd door CIEP en NOGEPA. Centraal tijdens deze dag staat het nieuwe perspectief voor de Nederlandse gassector. Welke ontwikkelingen zien Continue reading

Doktors Dag 2017

Op 15 juni 2017 vond voor de vijtiende keer de jaarlijkse NOGEPA Doktors Dag plaats. Op deze dag worden de Nederlandse keuringsartsen door NOGEPA bijgepraat over de ontwikkelingen op hun vakgebied en in de E&P sector. Het programma bestond uit vier onderdelen. Na het welkomswoord  door Gert-Jan Windhorst (Secretary Operations, Continue reading